Έρευνα - Τι συμβαίνει στο σώμα και το μυαλό μας όταν λέμε ψέματα

• «Αν λες πάντα την αλήθεια, δεν χρειάζεται να θυμάσαι τι είπες», έγραφε κάποτε ο Μαρκ Τουέιν και πρόσφατες επιστημονικές μελέτες συμφωνούν: ένας ειλικρινής εγκέφαλος είναι χαλαρός, ενώ ένας ανειλικρινής είναι σε κατάσταση πανικού. Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ που συνέκριναν τις λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες (fMRI) των συμμετεχόντων διαπίστωσαν ότι ο προμετωπιαίος φλοιός, η περιοχή του εγκεφάλου μας που συνδέεται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τον έλεγχο των παρορμήσεων, παρουσίασε σημαντικά αυξημένη ενεργοποίηση όταν έλεγαν ψέματα. Ο καημένος ο εν λόγω φλοιός κάνει multitasking καθώς ταυτόχρονα καταστέλλει την ειλικρινή απάντηση, κατασκευάζει την ψευδή αφήγηση, την ελέγχει ως προς την εσωτερική της συνοχή και προσπαθεί να προβλέψει την αντίδραση του ακροατή. Εξοντωτικό, κάπως, ειδικά όταν βρισκόμαστε σε εσωτερική σύγκρουση με τη συνείδησή μας και αβέβαιοι ως προς το πιο ψέμα είναι το «σωστό» για την περίσταση, όπως δείχνουν μελέτες στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Η έλικα του προσαγωγίου, η περιοχή του εγκεφάλου μας που εστιάζει στην επεξεργασία σφαλμάτων και τον εντοπισμό συγκρούσεων, δουλεύει υπερωρίες όταν βρισκόμαστε σε εσωτερική αντίφαση και ξέρουμε ότι υπάρχει μια διαφορετική, αληθινή απάντηση πέρα απ’ αυτή την οποία δίνουμε. Και μαζί με όλες αυτές τις έξτρα εγκεφαλικές διεργασίες ενεργοποιείται και το μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, η περιοχή που ενεργοποιεί την αντίδραση «fight or flight», η οποία πυροδοτείται κατά τη διάρκεια καταστάσεων άγχους. Το σώμα μας παίρνει το μέμο και αντιδρά ανάλογα, ανεβάζοντας την αρτηριακή μας πίεση και αυξάνοντας τον καρδιακό μας ρυθμό και τα επίπεδα κορτιζόλης στο αίμα. Αρχίζουμε να ιδρώνουμε, το στόμα μας στεγνώνει, η φωνή μας μπορεί να τρέμει – σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί ακόμα και να νιώθουμε ναυτία και τάση για εμετό.
  Το σώμα και το μυαλό μας, όμως, είναι πανέξυπνες μηχανές και με αρκετή επανάληψη μπορούν να συνηθίσουν τα πάντα. Ακόμα και, στην περίπτωσή μου, την ιδέα πως το χρήμα ρέει προς το μέρος μου εύκολα. Σύμφωνα με μια ομάδα ερευνητών από το University College London και το Duke University (και σύμφωνα με όλους εμάς που ζήσαμε κάποτε με σύντροφο ή σύζυγο με τάσεις απιστίας), η ανειλικρίνεια έχει χαρακτήρα χιονοστιβάδας: τα ψέματα πάντα ξεκινούν μικρά, αλλά αυξάνονται σταθερά σε ένταση με την πάροδο του χρόνου. Αυτό συμβαίνει γιατί με τον καιρό και την επανάληψη ο εγκέφαλος απευαισθητοποιείται και γίνεται ολοένα ευκολότερο να πούμε ψέματα όταν το κάνουμε ξανά και ξανά. Περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα, όπως η αμυγδαλή που λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες έδειχναν να φωτίζεται σαν πυροτέχνημα όταν κάποιος έλεγε ψέματα αρχικά, παρουσιάζουν όλο και λιγότερη δραστηριότητα όσο τα ψέματα επαναλαμβάνονται. Ακριβώς όπως όταν αντιμετωπίζουμε άλλα δυσάρεστα ερεθίσματα, όπως δυνατούς θορύβους ή τρομακτικές εικόνες, για παράδειγμα, ο εγκέφαλός μας έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται και να μειώνει την ένταση των ερεθισμάτων. Και δυστυχώς ή ευτυχώς, σε αυτή την περίπτωση η προσαρμογή καθιστά ευκολότερο το να κάνουμε κάτι που αρχικά θεωρούσαμε μεμπτό. Οταν το ψέμα δεν μας προκαλεί πλέον αρνητικά συναισθήματα, είμαστε σε θέση να πούμε ολοένα μεγαλύτερα ψέματα, τα οποία φυσικά μειώνουν περαιτέρω την ευαισθησία μας απέναντι στην πράξη του ψεύδους.

  via