Γιατί θέλουμε να βλέπουμε σειρές και ταινίες που έχουμε ξαναδεί
-
Ενώ διανύουμε το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, διαρκώς βλέπουμε το παρελθόν να επιστρέφει και να εμφανίζεται μπροστά μας, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.
Επανεκδόσεις και remake παλιών ταινιών, μουσική, τάσεις και μόδες, φίλτρα σέπια και ασπρόμαυρα στα social media, έρχονται με το πιο γρήγορο βήμα που δεν είχαμε φανταστεί και κατακτούν το «εδώ» και το «τώρα». Επιπλέον, όλοι πιθανά έχουμε φίλους και φίλες οι οποίοι βλέπουν ξανά και ξανά ταινίες και σειρές γνωρίζοντας το τέλος, την αρχή και τους χαρακτήρες καλύτερα από την παλάμη τους.
Το φαινόμενο της νοσταλγίας επομένως, φαίνεται να αποτελεί δομικό συστατικό του 21ου αιώνα, που θα χαρακτηρίζαμε ως των αιώνα των αλλαγών και μεταβάσεων. Ωστόσο αυτός ο αιώνας έχει χαρακτηριστεί και από το βίωμα της συλλογικής μελαγχολίας, με τον Μαρκ Φίσερ να επανατοποθετεί την συζήτηση για την πολιτισμική βιομηχανία και κουλτούρα, στη βάση της διαρκούς επαναληψιμότητας των αναπαραστάσεων.Ο Μαρκ Φίσερ, ιδιαίτερα μέσα από την έννοια της hauntology, περιγράφει έναν πολιτισμό στοιχειωμένο από μέλλοντα που δεν πραγματοποιήθηκαν. Το πρόβλημα δεν είναι ότι σταματήσαμε να παράγουμε νέα πράγματα. Νέα τεχνολογία, νέες πλατφόρμες και νέες μορφές παραγωγής υπάρχουν παντού.
Το παράδοξο είναι ότι η τεχνολογική καινοτομία δεν συνοδεύεται απαραίτητα από πολιτισμική και φαντασιακή καινοτομία.Η «ακύρωση του μέλλοντος» που αποτελεί και τίτλος του βιβλίου του που πέρυσι το καλοκαίρι αποτέλεσε πεδίο αναφοράς και συζήτησης σε πολλά καλοκαιρινά τραπέζια, δεν μπορεί απλά να εξαντληθεί ως ένα trend που ήρθε και πέρασε. Αντίθετα, δημιουργεί ένα διαρκές ερώτημα που επανέρχεται, αναφορικά με τον δρόμο που έχει λάβει η πολιτιστική βιομηχανία, αλλά και το πως τα άτομα εμβυθίζομαστε διαρκώς στο παρελθόν, το οποίο καθορίζει σχεδόν με όρους ταυτοτικούς το παρόν.
Υπάρχει μια γενικευμένη αίσθηση ότι τα άτομα και η κοινωνία δεν μπορούν να φανταστούν το μέλλον τους. «Το γεγονός ότι κάτι είναι σύγχρονο, δεν σημαίνει ότι είναι και καινούργιο», αποτελεί μια αίσθηση που διαπερνά όλη την αντίληψη του Μαρκ Φίσερ και καταδεικνύει με τον πιο έντονο τρόπο το τέλμα της συλλογικής φαντασίας και δημιουργίας στην οποία έχουμε περιέλθει.Αντίστοιχα ο Φίσερ αναφέρει στο βιβλίο πως «πιο εύκολα μπορούμε να φανταστούμε το τέλος του κόσμου, παρά το τέλος του καπιταλισμού». Η συγκεκριμένη φράση δείχνει με τον πιο κατάφωρο τρόπο πως από την ρευστοποίηση των ιδεολογιών και την νεοφιλελευθεροποίηση της κοινωνίας, περνά και ο δρόμος της πολιτιστικής βιομηχανίας, καθώς βρίσκεται σε μια διαρκή σχέση συμπαραγωγής.
Τα παραπάνω επιχειρήματα επικυρώνονται από τα δεδομένα που παραδίδει το ίδιο το Netflix. Συγκεκριμένα, για το 2025 τα στοιχεία δείχνουν ότι παλιές σειρές παραμένουν εξαιρετικά ανταγωνιστικές: τα πιο δημοφιλή licensed shows που ξεπέρασαν τα 30 εκατ. views ήταν κατά μέσο όρο περίπου 15 ετών, ενώ στη λίστα βρίσκονται σειρές όπως Friends, House, Sex and the City, Gilmore Girls, The Walking Dead, Shameless και Suits.
Επιπλέον το Friends είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς συνέχιζε να συγκεντρώνει άπειρες ώρες θέασης στην πλατφόρμα. Ωστόσο τα παραπάνω δεν αποτελούν μόνο ζήτημα του θεατή, αλλά της ίδιας της βιομηχανίας που παράγει νοσταλγία. Τα spin-offs, τα reunion, τα remake ερχονται να ενορχηστρώσουν όλο το πλαίσιο της εμπορευματοποίησης της νοσταλγίας. Ωστόσο αυτή η τάση λειτουργεί καθηλωτικά απέναντι στην φαντασία, τη καλλιτεχνική δημιουργία και κατ' επέκταση την δυνατότητα να φανταστούμε πως μπορούμε να ζήσουμε αλλιώς.
Ίσως και η ανάγκη για οικειότητα, μέσα σε έναν κόσμο που γίνεται ανοίκειος και μοναχικός, αποτελεί το «μαξιλάρι» ασφαλείας που όλοι χρειαζόμαστε. Μια comfort σειρά, οι ταινίες Χάρι Πότερ, μόδες που έχουν δοκιμαστεί και μουσικές που θυμίζουν μια άλλη εποχή, όχι τόσο μακρινή αλλά πολλά υποσχόμενη όπως για παράδειγμα τα 90's.
