Οδική οργή: Γιατί γινόμαστε άλλοι άνθρωποι στο τιμόνι σύμφωνα με τους ειδικούς

• Τι προκαλεί την οδική οργή και πώς συνδέεται με την επιθετική οδήγηση; Ο κύριος Χρίστος Χ. Λιάπης, Eπικ. Καθηγητής Ψυχιατρικής Δ.Π.Θ., Αναπλ. Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου ΕΟΠΑΕ αναλύει τα αίτια, τους κινδύνους και τις στρατηγικές πρόληψης και διαχείρισης
  H «οδική οργή» (road rage) ή αλλιώς ο «θυμός στην οδήγηση» (driving anger) αναφέρεται σε εχθρικές συμπεριφορές προς άλλους χρήστες του δρόμου, καθώς πρόκειται για έντονο και συμπεριφορικώς δυσπροσαρμοστικό θυμό ο οποίος προκαλείται από σχετιζόμενα με την οδήγηση ερεθίσματα. Παρουσιάζει σημαντική αλληλοεπικάλυψη με τη λεγόμενη «επιθετική οδήγηση» (aggressive driving), με την τελευταία είτε να προκαλείται από οργή είτε να εκλύεται χωρίς την άμεση πρόθεση του οδηγού να προκαλέσει βλάβη, αλλά με σύνεργες ή συντελεστικές στην επιθετικότητα οδηγικές συμπεριφορές, όπως η παραβίαση ερυθρών σηματοδοτών, τα επικίνδυνα προσπεράσματα ή η υπερβολική ταχύτητα.

  Θα πρέπει να τονίσουμε πως δεν είναι η εξωτερική συνθήκη που προκαλεί την «οδική οργή», αλλά ο τρόπος με τον οποίον το άτομο προσλαμβάνει την εκάστοτε συνθήκη, με κύριο χαρακτηριστικό την «εχθρική ετοιμότητα» (hostile anticipation), δηλαδή την υπερεπαγρύπνηση ενός «θυμωμένου» ατόμου για την ανίχνευση στοιχείων εχθρικής πρόθεσης στους άλλους ανθρώπους-οδηγούς, με αποτέλεσμα να έχουμε υπερμετάφραση των εξωτερικών ερεθισμάτων (που εν προκειμένω προέρχονται από άλλους οδηγούς) με όρους απειλής-ασέβειας.

  Οι δράστες τέτοιων περιστατικών παρουσιάζουν, συνήθως, θέματα διαχείρισης θυμού, ελέγχου των παρορμήσεων, συναισθηματικής αστάθειας ενώ συχνή είναι και η χρήση ουσιών. Σε αυτούς δύνανται να απαντώνται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας από το φάσμα της αντικοινωνικής διαταραχής με τη λεγόμενη «σκοτεινή τριάδα» του ναρκισσισμού, της ψυχοπαθητικότητας και της χειριστικότητας να κάνει την εμφάνισή της και σε άλλες πτυχές της ζωής του δράστη, πλην της οδήγησης.
  Στα άτομα αυτά είναι συνήθης η εντόπιση συναισθηματικής δυσρύθμισης και ψυχολογικής δυσλειτουργίας εξαιτίας δυσπροσαρμοστικών νοητικοσυναισθηματικών διαδικασιών με εμπεδωμένα λανθασμένα γνωσιακά σχήματα που συντηρούν, αφενός, μια αντιληπτική τάση βάσει της οποίας οι κακοήθεις συμπεριφορές των άλλων (οδηγών), εκλαμβάνονται ως εχθρικές και αφετέρου μια λανθασμένη πεποίθηση πως οι διαπροσωπικές συγκρούσεις δύνανται να επιλυθούν μέσω της επιθετικότητας.
  Τα αποτελέσματα πρόσφατης μελέτης που διεξήχθη στη Σρι Λάνκα έδειξαν πως οι δράστες επεισοδίων road rage συγκεντρώνουν αυξημένες πιθανότητες να πέσουν και οι ίδιοι θύματα, ανάλογων περιστατικών και το αντίστροφο. Οι δράστες είναι συνήθως άνδρες, χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου, ενώ υπάρχει τάση εκδήλωσης road range περισσότερο προς οχήματα «χαμηλότερου κοινωνικού κύρους» (“low social status vehicles” –όπως για παράδειγμα τα τρίκυκλα στις αναπτυσσόμενες χώρες ή τα λεοφωρεία) . Οι ώρες που περνά κάποιος πίσω από το τιμόνι –όπως, για παράδειγμα συμβαίνει με τους επαγγελματίες οδηγούς- η μεγαλύτερη έκθεση σε μποτιλιάρισμα, η ύπαρξη οικονομικών περιορισμών και πιέσεων, καθώς και άλλων στρεσσογόνων γεγονότων στην καθημερινότητα ή πιο συγκεκριμένα στην εργασία όπως και ο βιαστικός ρυθμός ζωής που μεταφέρει αυτή τη γενικότερη βιασύνη και στην οδήγηση, σε συνδυασμό με την αυξημένη θερμοκρασία ή την κατοχή και τη διατήρηση όπλου στο όχημα (όπως συχνά συμβαίνει π.χ. στις ΗΠΑ), αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες για την εκδήλωση road rage, καθώς και ορισμένοι οργανικοί παράγοντες που συνδέονται με την εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς, όπως για παράδειγμα η λοίμωξη από toxoplasma.

  via