Οι μέλισσες στο Περού έγιναν τα πρώτα έντομα στον κόσμο που απέκτησαν νομικά δικαιώματα
-
Ίσως μέχρι σήμερα να μην είχατε ακούσει για τις άκεντρες μέλισσες, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν περισσότερα από 600 είδη των συγκεκριμένων εντόμων στον πλανήτη μας. Αν και ορισμένες έχουν μήκος μόλις 5 χιλιοστά, αυτές οι μέλισσες αποτελούν σημαντικούς επικονιαστές και στο Περού, έγιναν τα πρώτα έντομα στον κόσμο τα οποία απέκτησαν νομικά δικαιώματα.
Η «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Άκεντρων Μελισσών του Αμαζονίου», που ψηφίστηκε από δύο δημοτικές αρχές της χώρας, περιλαμβάνει το δικαίωμα στην ύπαρξη και την ανάπτυξη, το δικαίωμα σε ένα υγιές περιβάλλον, το δικαίωμα στην αποκατάσταση και το δικαίωμα νομικής εκπροσώπησης των μελισσών.
Το νέο σχέδιο ήρθε ως αποτέλεσμα της αδιάκοπης εκστρατείας μιας συμμαχίας περιβαλλοντικών οργανώσεων, οικολόγων και αυτοχθόνων ομάδων.
Δίνοντας φωνή σε όσους δεν έχουν
Το Περού φιλοξενεί περισσότερα από 175 είδη άκεντρων μελισσών, τα οποία θεωρούνται πυλώνας του οικοσυστήματος του τροπικού δάσους του Αμαζονίου, ο οποίος καλύπτει σχεδόν το 60% της χώρας.Εδώ και χρόνια, περιβαλλοντολόγοι και ακτιβιστές εξέδιδαν προειδοποιήσεις σχετικά με τη ραγδαία μείωση των πληθυσμών των συγκεκριμένων μελισσών, λόγω της αποψίλωσης των δασών, των φυτοφαρμάκων και της κλιματικής αλλαγής που επηρεάζει το δάσος.
Έτσι, η Ρόζα Βάσκεζ Εσπινόζα — βιολόγος, συγγραφέας και ιδρύτρια της περιβαλλοντικής μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Amazon Research Internacional — μαζί με άλλες οργανώσεις, πρότεινε μια νομοθεσία που θα παραχωρούσε δικαιώματα σε αυτούς τους μικροσκοπικούς επικονιαστές. Το πρωτοποριακό έργο της Εσπινόζα είχε ως αποτέλεσμα να ανακηρυχθεί νικήτρια του Βραβείου Rolex για την Επιχειρηματικότητα για το έτος του 2026.
Παρά το όνομά τους, οι άκεντρες μέλισσες έχουν κεντρί, απλώς είναι μικρότερο από μία κοινή μέλισσα ή μη λειτουργικό και δεν μπορούν να το χρησιμοποιήσουν για αυτοάμυνα. Αντ’ αυτού, ορισμένα είδη βουίζουν δυνατά και δαγκώνουν όσους τα απειλούν για να προστατεύσουν τις φωλιές τους, οι οποίες βρίσκονται συνήθως σε κορμούς δέντρων, στο έδαφος ή σε ρωγμές ανθρωπογενών κατασκευών.
Η Εσπινόζα άρχισε να ερευνά τα είδη των άκεντρων μελισσών το 2020, αλλά με την πάροδο του χρόνου, το έργο της εξελίχθηκε ώστε να περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από μια απλή επιστημονική προσέγγιση.«Όταν ξεκινήσαμε το έργο μας, διαπιστώσαμε ότι οι άκεντρες μέλισσες δεν αναφέρονταν πουθενά στη νομοθεσία του Περού, παρόλο που αποτελούν αυτόχθονα είδη της χώρας», δήλωσε η Εσπινόζα μιλώντας στο CNN.
«Πιστεύω ότι οι άκεντρες μέλισσες έχουν το δικαίωμα να ζουν και να έχουν πρόσβαση σε ένα υγιές περιβάλλον, απαλλαγμένο από ρύπους, φυτοφάρμακα ή χωροκατακτητικά είδη», είπε η Εσπινόζα. «Οι άκεντρες μέλισσες δεν μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους στο δικαστήριο ή ενάντια στις απειλές που αντιμετωπίζουν. Εμείς όμως, ως άνθρωποι, μπορούμε να δώσουμε φωνή σε όσους δεν έχουν».
Αποκτώντας νομικά δικαιώματα
Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται ένα αυξανόμενο διεθνές κίνημα για την αναγνώριση νομικών δικαιωμάτων διαφόρων άγριων ζώων και φυτών, συμπεριλαμβανομένης μιας επιτυχημένης εκστρατείας το 2022 για το οικοσύστημα της λιμνοθάλασσας Mar Menor στην Ισπανία και το 2024 για τον ποταμό Marañón του Περού.Εμπνευσμένη από αυτές τις επιτυχίες, η ομάδα της Εσπινόζα συνέταξε μια διακήρυξη ώστε να περιλαμβάνει διάφορα νομικά δικαιώματα για τις άκεντρες μέλισσες.
Η διακήρυξη αποτελεί μια συνεργασία μεταξύ της Amazon Research Internacional και του παγκόσμιου μη κερδοσκοπικού οργανισμού περιβαλλοντικού δικαίου Earth Law Center, μαζί με τοπικούς φορείς όπως η EcoAsháninka — μια οργάνωση που εκπροσωπεί χιλιάδες αυτόχθονες Περουβιανούς —, η Reserva Comunal Ashaninka και η Asociación de Meliponicultores Región Loreto. Αφού η νομοθεσία ήταν έτοιμη, οι οργανισμοί πίεσαν δύο επαρχίες, τη Σάτιπο και τη Ναούτα, να ψηφίσουν υπέρ της.
Χάρη σε αυτό, ομάδες όπως ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός της Εσπινόζα και οι ηγέτες των αυτόχθονων Ασανίνκα θα μπορούν να προσφεύγουν στα περουβιανά δικαστήρια για παραβιάσεις των δικαιωμάτων των μελισσών.Η Κονστάνζα Πριέτο Φιγκελίστ, νομική διευθύντρια στο Earth Law Center της Λατινικής Αμερικής, δήλωσε στο CNN ότι η νομοθεσία συνδύασε την επιστημονική γνώση της Εσπινόζα με τη σοφία του αυτόχθονου πληθυσμού των Ασανίνκα, λειτουργώντας ως «γέφυρα» μεταξύ της επιστήμης, του αυτόχθονου πολιτισμού και της κυβέρνησης.
Σύμφωνα με την Εσπινόζα, η διακήρυξη θα στηρίξει επίσης τον αυτόχθονο πληθυσμό των Ασανίνκα, ο οποίος προστατεύει τις άκεντρες μέλισσες και βασίζεται στην επικονίασή τους για την παραγωγή τροφίμων και φαρμακευτικών φυτών, καθώς και για τη χρήση του μελιού τους στην παραδοσιακή ιατρική.
Η επόμενη ημέρα
Η Φιγκέλιστ ανέφερε ότι το επόμενο βήμα για την ομάδα είναι η εφαρμογή ενός σχεδίου δράσης για τη νέα νομοθεσία.Η οργάνωση της Εσπινόζα, ο αυτόχθονος πληθυσμός των Ασανίνκα και οι τοπικές δημοτικές αρχές συνεργάζονται για να μετατρέψουν τα νομικά δικαιώματα των εντόμων σε πράξη. Πρόσθεσε ότι οι εμπλεκόμενοι φορείς θα πρέπει να καθορίσουν πότε και πώς παραβιάζονται τα δικαιώματα που περιγράφονται στη διακήρυξη — για παράδειγμα, την ποινή για την κοπή ενός δέντρου που φιλοξενεί μια προστατευόμενη κυψέλη.
Η Εσπινόζα ελπίζει ότι η δημοτική αρχή θα εγκρίνει αυτούς τους κανονισμούς φέτος. Τόσο η ίδια όσο και ο Φιγκέλιστ τόνισαν τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ της ομάδας τους και της δημοτικής αρχής.
Σύμφωνα με την Φιγκέλιστ, αυτή η νομοθεσία αποτελεί ένα «πρώτο βήμα» για τη μακροπρόθεσμη προστασία όλων των μελισσών.