Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν μια φιλία τελειώνει
-
Υπάρχουν χωρισμοί για τους οποίους μιλάμε ανοιχτά και άλλοι που τους κουβαλάμε σιωπηλά. Όταν τελειώνει μια ερωτική σχέση, συνήθως οι άνθρωποι γύρω μας καταλαβαίνουν ότι πονάμε. Όταν, όμως χάνουμε μια φιλία, συχνά δυσκολευόμαστε ακόμη και να εξηγήσουμε γιατί μας επηρεάζει τόσο πολύ.
Μια φιλία μπορεί να τελειώσει με έναν καβγά, μια απογοήτευση ή μια προδοσία. Μπορεί, όμως, να χαθεί αθόρυβα, μέσα από μηνύματα που αραιώνουν, συναντήσεις που αναβάλλονται και συζητήσεις που γίνονται όλο και πιο τυπικές. Κάποια στιγμή συνειδητοποιούμε ότι ένας άνθρωπος που γνώριζε τις σκέψεις, τις αγωνίες και τα όνειρά μας δεν αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινότητάς μας.
Η φιλία τελείωσε. Γιατί πονάει τόσο πολύ η απώλειά της;
Η απάντηση βρίσκεται, εν μέρει, στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τις συναισθηματικές απώλειες, αλλά και στη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να συνδεόμαστε με τους άλλους. Μια στενή φιλία δεν είναι απλώς παρέα. Είναι οικειότητα, εμπιστοσύνη, κοινές αναμνήσεις και η αίσθηση ότι υπάρχει κάποιος που μας γνωρίζει πραγματικά.1. Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την απώλεια ως απειλή για την ασφάλειά μας
Όλοι έχουμε την ανάγκη να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου. Οι στενές σχέσεις μάς προσφέρουν συναισθηματική ασφάλεια, υποστήριξη και την αίσθηση ότι δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε τα πάντα μόνοι μας. Όταν χάνουμε έναν σημαντικό φίλο, ο εγκέφαλος καλείται να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα. Ένα πρόσωπο που συνδεόταν με τη χαρά, την οικειότητα και την εμπιστοσύνη μπορεί πλέον να μας προκαλεί θλίψη, άγχος ή αβεβαιότητα.
Η αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στην επεξεργασία των συναισθημάτων και στην ανίχνευση πιθανών απειλών, μπορεί να ενεργοποιείται όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με υπενθυμίσεις μιας επώδυνης απώλειας. Ένα παλιό μήνυμα, μια φωτογραφία ή μια τυχαία συνάντηση μπορεί να ξυπνήσει συναισθήματα που πιστεύαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω μας. Μερικές φορές, ακόμη και η σκέψη ότι δεν έχουμε πλέον κάποιον να μοιραστούμε τα νέα μας αρκεί για να προκαλέσει ένα αίσθημα κενού.Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φιλικός χωρισμός προκαλεί την ίδια εγκεφαλική αντίδραση. Δείχνει, όμως, πόσο στενά συνδέονται οι σχέσεις μας με την αίσθηση της ασφάλειας.
2. Δυσκολευόμαστε να συνηθίσουμε την απουσία του άλλου
Μια στενή φιλία ενσωματώνεται στις καθημερινές μας συνήθειες. Έχουμε συνηθίσει να στέλνουμε ένα μήνυμα όταν συμβαίνει κάτι ευχάριστο, να τηλεφωνούμε όταν δυσκολευόμαστε ή να μοιραζόμαστε ακόμη και τις πιο ασήμαντες λεπτομέρειες της ημέρας μας. Όταν η επικοινωνία διακόπτεται, αυτές οι συνήθειες δεν εξαφανίζονται αυτόματα.Η ντοπαμίνη συμμετέχει στα συστήματα ανταμοιβής, κινήτρων και μάθησης, ενώ η σεροτονίνη εμπλέκεται, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση της διάθεσης. Η νοραδρεναλίνη συμμετέχει στην εγρήγορση και στην αντίδραση στο στρες. Οι λειτουργίες αυτές είναι σύνθετες και δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι κάθε απώλεια φιλίας προκαλεί συγκεκριμένες χημικές μεταβολές στον εγκέφαλο.
Στην καθημερινότητα, ωστόσο, μπορεί να παρατηρήσουμε αλλαγές στη διάθεση, στον ύπνο, στη συγκέντρωση ή στην επιθυμία μας να βρεθούμε με άλλους ανθρώπους. Μπορεί να πιάνουμε τον εαυτό μας να ελέγχει το κινητό περιμένοντας ένα μήνυμα ή να επιστρέφει ξανά και ξανά στις παλιές συνομιλίες. Δεν μας λείπει απαραίτητα μόνο η επικοινωνία. Μας λείπει η αίσθηση ότι κάποιος ήταν εκεί, ότι μας σκεφτόταν και ότι αποτελούσαμε μέρος της ζωής του. Η προσαρμογή χρειάζεται χρόνο, ιδιαίτερα όταν η σχέση είχε σημαντική θέση στην καθημερινότητά μας.
3. Το μυαλό αναζητά απαντήσεις και ξαναζεί το παρελθόν
Μετά το τέλος μιας φιλίας, πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να καταλάβουν τι πήγε στραβά.«Μήπως είπα κάτι λάθος;»
«Μήπως δεν ήμουν αρκετά παρών;»
«Γιατί δεν μου μίλησε ανοιχτά;»Όταν δεν υπάρχει ξεκάθαρη εξήγηση, το μυαλό προσπαθεί να συμπληρώσει τα κενά. Αναλύει παλιές συζητήσεις, αναζητά σημάδια που ίσως αγνοήσαμε και αναρωτιέται αν θα μπορούσαμε να είχαμε αλλάξει την εξέλιξη της σχέσης. Η διαδικασία αυτή μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τα λάθη μας. Όταν, όμως, επαναλαμβάνεται αδιάκοπα, μετατρέπεται σε έναν φαύλο κύκλο σκέψεων που ενισχύει το άγχος και τη θλίψη.
Παράλληλα, ο πόνος μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θυμόμαστε το παρελθόν. Άλλοτε εστιάζουμε στις απογοητεύσεις και ξεχνάμε τις όμορφες στιγμές. Άλλοτε εξιδανικεύουμε τη φιλία και παραβλέπουμε τους λόγους που μας απομάκρυναν. Χρειάζεται να θυμόμαστε ότι δεν είναι απαραίτητο να βρούμε απάντηση σε κάθε ερώτημα για να προχωρήσουμε. Μπορούμε να μάθουμε από μια σχέση χωρίς να τιμωρούμε διαρκώς τον εαυτό μας για όσα έγιναν ή δεν έγιναν.
4. Η απώλεια μιας φιλίας μοιάζει με πένθος
Υπάρχει ένα είδος πένθους που συχνά δεν αναγνωρίζεται: το πένθος για έναν άνθρωπο που εξακολουθεί να ζει, αλλά δεν έχει πλέον την ίδια θέση στη ζωή μας. Ο όρος «αμφίσημο πένθος» περιγράφει, μεταξύ άλλων, τον πόνο που βιώνουμε όταν μια σημαντική σχέση έχει χαθεί χωρίς σαφές τέλος ή χωρίς την εξήγηση που χρειαζόμαστε.Ο πρώην φίλος μας μπορεί να βρίσκεται ακόμη στην ίδια πόλη, να κυκλοφορεί στους ίδιους χώρους και να συνεχίζει κανονικά τη ζωή του. Εμείς, όμως, δεν αποτελούμε πλέον μέρος της καθημερινότητάς του. Αυτή η συνθήκη μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη, επειδή δεν γνωρίζουμε πάντα αν πρέπει να περιμένουμε μια επανασύνδεση ή να αποδεχτούμε ότι η σχέση έχει τελειώσει.
Επιπλέον, η κοινωνία συχνά δεν αντιμετωπίζει την απώλεια μιας φιλίας ως κάτι που δικαιολογεί βαθιά θλίψη. Μπορεί να ακούσουμε ότι «θα κάνουμε άλλους φίλους» ή ότι «δεν αξίζει να στενοχωριόμαστε τόσο». Όμως, η σημασία μιας σχέσης δεν καθορίζεται από την ταμπέλα της. Καθορίζεται από τη θέση που είχε στη ζωή μας. Δεν χρειάζεται να έχει πεθάνει ένας άνθρωπος για να πενθήσουμε την απουσία του. Μερικές φορές πενθούμε τη σχέση που είχαμε και το μέλλον που φανταζόμασταν μαζί του.
5. Η απόρριψη κλονίζει την αυτοεκτίμησή μας
Όταν ένας φίλος απομακρύνεται, είναι εύκολο να αναρωτηθούμε αν δεν ήμασταν αρκετά καλοί, ενδιαφέροντες ή σημαντικοί. Η απώλεια μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθησή μας, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από αδιαφορία, απότομη διακοπή επικοινωνίας ή αποκλεισμό από την κοινή παρέα. Ωστόσο, το τέλος μιας σχέσης δεν αποτελεί απόδειξη ότι δεν αξίζουμε την αγάπη και τη φροντίδα των άλλων. Οι φιλίες επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες: τις διαφορετικές ανάγκες, τις αλλαγές στη ζωή, τις προσδοκίες, τις συγκρούσεις και την ικανότητα των ανθρώπων να επικοινωνούν αποτελεσματικά.Μερικές φορές έχουμε κάνει λάθη. Άλλες φορές ο άλλος έχει συμπεριφερθεί με τρόπο που μας πλήγωσε. Συχνά, δύο άνθρωποι απλώς δεν καταφέρνουν να συναντηθούν στις ανάγκες και στις δυνατότητές τους. Η αυτογνωσία μάς βοηθά να αναγνωρίζουμε το δικό μας μερίδιο ευθύνης χωρίς να μετατρέπουμε κάθε απώλεια σε καταδίκη του εαυτού μας.
6. Φοβόμαστε μήπως απογοητευτούμε ξανά
Μια δύσκολη φιλία μπορεί να μας κάνει πιο επιφυλακτικούς απέναντι στους ανθρώπους. Ίσως δυσκολευόμαστε να ανοιχτούμε, να εκφράσουμε όσα αισθανόμαστε ή να επενδύσουμε συναισθηματικά σε μια νέα σχέση. Μπορεί να ερμηνεύουμε ένα καθυστερημένο μήνυμα ως σημάδι απόρριψης ή να ανησυχούμε υπερβολικά όταν κάποιος αλλάζει συμπεριφορά.Αυτές οι αντιδράσεις αποτελούν προσπάθειες αυτοπροστασίας. Όταν έχουμε πληγωθεί, θέλουμε να αποφύγουμε την επανάληψη του ίδιου πόνου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η προστασία μετατρέπεται σε απομόνωση. Αν κρατάμε τους πάντες σε απόσταση, μπορεί να αποφεύγουμε τον κίνδυνο της απογοήτευσης, αλλά στερούμαστε και τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε νέους δεσμούς.
Δεν χρειάζεται να εμπιστευόμαστε αμέσως τους πάντες. Χρειάζεται να δίνουμε χρόνο στις σχέσεις να αναπτυχθούν και να παρατηρούμε αν υπάρχει συνέπεια, σεβασμός και αμοιβαιότητα.
Πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε το τέλος μιας φιλίας;
Αναγνώρισε τη θλίψη σου. Μην υποτιμάς αυτό που αισθάνεσαι. Δώσε στον εαυτό σου το δικαίωμα να στενοχωρηθεί, να θυμώσει ή να νοσταλγήσει. Δεν χρειάζεται να έχεις ξεπεράσει μια σημαντική απώλεια μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Μην αναζητάς διαρκώς έναν υπαίτιο. Αντί να αναρωτιέσαι μόνο ποιος έφταιξε, σκέψου τι έμαθες από τη σχέση, ποιες ανάγκες σου δεν καλύπτονταν και τι θα ήθελες να κάνεις διαφορετικά στο μέλλον.
Αποδέξου ότι κάτι όμορφο μπορεί να τελειώσει. Το γεγονός ότι μια φιλία δεν κράτησε για πάντα δεν σημαίνει ότι ήταν ψεύτικη. Μπορεί να υπήρξε πολύτιμη για μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής σου, ακόμη κι αν οι δρόμοι σας χώρισαν.
Βάλε όρια. Αν η συνεχής παρακολούθηση των αναρτήσεων του άλλου σε πληγώνει, περιόρισε την έκθεσή σου. Δεν χρειάζεται να διαγράψεις τις αναμνήσεις σου, αλλά μπορείς να προστατεύσεις την ηρεμία σου.
Φρόντισε τις υπόλοιπες σχέσεις σου. Επένδυσε χρόνο στους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα σου και δημιούργησε ευκαιρίες για νέες γνωριμίες. Δεν χρειάζεται κάποιος να αντικαταστήσει τον φίλο που έχασες. Κάθε νέα σχέση μπορεί να αποκτήσει τη δική της αξία.
Δώσε χρόνο στον εαυτό σου. Η επούλωση δεν είναι ευθεία πορεία. Μπορεί να αισθάνεσαι καλύτερα και ξαφνικά μια ανάμνηση να σε στενοχωρήσει ξανά. Αυτό δεν σημαίνει ότι επέστρεψες στο μηδέν.
Αν η θλίψη επιμένει έντονα, επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά σου ή σε οδηγεί σε παρατεταμένη απομόνωση, η υποστήριξη ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει.
